HISTORIA KOŚCIOŁA
kościół pod wezwaniem św. Bartłomieja Apostoła w Kamionce Wielkiej został wzniesiony w XVII wieku, w roku 1621 z inicjatywy i kosztem ks. Bartłomieja Fusoriusa – kustosza kolegiaty sądeckiej, który ufundował budowę nowej murowanej świątyni. Szacuje się, że budowa prawdopodobnie ukończona została w 1630 roku, o czym świadczy napis na tablicy pamiątkowej nad głównym wejsciem do świątyni. Kościół konsekrowany został 8 maja 1638 roku przez bpa Tomasza Oborskiego z Krakowa. W XIX wieku do kościoła dobudowano wieżę z dzwonnicą. Kościół jest murowany, jednonawowy z zaokrąglonym prezbiterium ze sklepieniem kolebkowym. Po północnej stronie nawy znajduje się kaplica boczna, a w południowej części przedsionek. Od strony zachodniej do korpusu przylega wieża z kruchtą w przyziemiu. Mury kościoła od podstawy do zakończenia otworów okiennych wykonane są z kamienia łupanego, zwieńczone drewnem w konstrukcji wieńcowo zrębowej (za wyjątkiem absydy). Z uwagi na swoją wartość historyczną, kościół parafialny pod wezwaniem św. Bartłomieja w Kamionce Wielkiej został wpisany do Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy Kamionka Wielka zarządzeniem Wójta Gminy Kamionka Wielka NR 68/2014 z dnia 4 sierpnia 2014 roku. We wnętrzu kościoła do naszych czasów zachowały się kamienna chrzcielnica z XVI wieku oraz niektóre elementy nastawy ołtarza głównego (predella, medaliony z postaciami proroków (pochodzą z XIV wieku) i dwa skrzydła tryptyku, które znajdują się obecnie w Muzeum Narodowym w Krakowie.
WYKONANE PRACE
OSUSZANIE FUNDAMENTÓW I MURÓW KOŚCIOŁA
W celu zabezpieczenia kościoła przed niszczeniem wykonano niezbędne roboty budowlane w obiekcie jak i jego otoczeniu, mające na celu zabezpieczenie budynku przed szkodliwym działaniem warunków atmosferycznych i zniwelowaniu wilgoci i zagrzybień z wnętrza kościoła. Dotacja pozyskana na realizację tego zadania wyniosła 306 500 zł. Prace wykonano zgodnie z programem prac budowlanych zaopiniowanym przez Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.
Wykonano:
– osuszenie murów i fundamentów, w zakresie którego było poprzedzone odkryciem fundamentów na całym obwodzie budynku i demontaż istniejącej izolacji wykonanej z płyt azbestowych. Po oczyszczeniu fundamenty zostały oblicowane ścianką betonową oraz wykonanaizolacja ścianki gruntem i masą bitumiczną. Wykopy uzupełniono odpowiednio zagęszczoną warstwą ziemną.
– naprawa tynków zewnętrznych, w ramachtego etapu na zewnętrznych ścianach budynku zostały skute i usunięte zawilgocone fragmenty tynku, a następnie powstałe ubytki zostały odtworzone tynkiem renowacyjnym. Na obiekcjie wykonano nowe pokrycie elewacyjne z gładzi cementowej, pokryte farbą.
– naprawa tynków i powłoki malarskiej, we wnętrzu kościoła skuto i usunięto zqwilgocone tynki i powłoki malarskie. Po osuszeniu murów i odgrzybieniu ścian, wykonano uzupełnienie brakujących powłok i ubytków tynkiem renowacyjnym oraz pomalowano na nowo wnętrze kościoła.
– odprowadzenie wód opadowych z dachu kościoła, w celu odprowadzenia wód deszczowych z dachu kościoła wykonana została instalacja wokół kościoła z podejściami do rur spustowych z dachu oraz z odprowadzeniem wód opadowych do istniejącej gminnej kanalizacji deszczowej.
RENOWACJA WYPOSAŻENIA KOŚCIOŁA
Równolegle do przeprowadzonego remontu, wykonano roboty polegające na renowacji i zabezpieczeniu elementów wewnętrznego wyposażenia kościoła:
*DRZWI ZEWNĘTRZNE I WEWNĘTRZNE -roboty polegały na usunięciu starych i zniszczonych powłok malarskich, oczyszczeniu skrzydeł drzwiowych i ościeżnic oraz pokryciu wszystkich elementów bejcą impregnującą oraz lakierem bezbarwnym.
*OKNA – rozbite szyby zostały wymienione na nowe, stare powłoki lakieru z ram okiennych i elementów konstrukcyjnych zostały oczyszczone i usunięte, wykonano uzupełnienie brakujących elementów drewnianych oraz pokrycie bejcą impregnującą oraz lakierem bezbarwnym.
*CHÓR – usunięto stare powłoki malarskie z całej powierzchni chóru oraz wszystkich jego części konstrukcyjnych, całość została oczyszczona i pokryta nową farbą do drewna w kolorystyce uzgodnionej z przedstawicielami WUOZ – delegatura w Nowym Sączu.
*ŻYRANDOLE I KINKIETY – zostały poddane renowacji poprzez oczyszczenie i wymianę okablowania na nowe.
MODERNIZACJA INSTALACJI ELEKTRYCZNEJ
Konieczna także była wymiana instalacji elektrycznej i niskoprądowej na nową, spełniającą obowiązujące normy. Wykonane prace odbywały się równolegle ze skuwaniem zniszczonych fragmentów tynków wewnętrznych. Dotacja pozyskana na realizację tego zadania wyniosła 102 048, 81 złotych. Zakres robót miał na celu wykonanie modernizacji istniejącej przestarzałej instalacji elektrycznej. Wszelkie prace wykonano zgodnie z programem prac budowlanych zaopiniowanym przez Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Do najważniejszych robót zrealizowanych w ramach tego etapu prac należały;
– wymiana złącza kablowego oraz przeniesienie układu pomiarowego ze środka kościoła na zewnątrz (zgodnie z obowiązującymi przepisami)
– ułożenie instalacji uziemienia otokowego oraz połączenie go z intniejącą instalacją odgromową oraz dołożeniem złaczy kontrolnych
– innstalacja systemów: audio, przeciwpożarowych, SSWIN, CCTV
– wymiana istniejącej instalacji elektrycznej na nową
– wykonanie instalacji niskoprądowej: przeciwpożarowej, sygnalizacji włamania, audio oraz systemu monitoringu
– wymiana okablowania do zabytkowych żyrandoli, kinkietów oraz wymiana opraw oświetleniowych zewnętrznych z czujnikami ruchu, montaż opraw oświetleniowych i naświetlaczy
– montaż nowych gniazd, włączników oraz napromienników ogrzewajacych obiekt wewnątrz
W trakcie robót w terminie od 16 listopada 2024 do 20 czerwca 2025 przeprowadzone zostały badania archeologiczne objęte pozwoleniem Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków NUMER ZA-I.5161.416.2024. Badania wykopaliskowe ograniczono do wykonania badań ratunkowych.
BADANIA ARCHEOLOGICZNE I ANTROPOLOGICZNE ORAZ CENNE ODKRYCIA
W trakcie badań poszukiwawczych wydobyto materiał zabytkowy w postaci artefaktów
z przedziału XVII-XXw. Do cenniejszych wydobytych materiałów należały: monety, medaliki, elementy trumien i ubioru, ułamki naczyń oraz fragment czepca ze szczątkami tkaniny i zaśniedziałymi cekinami. Dodatkowo w pólnocno-wschodniej części kościoła odkryto kamienny grobowiec o ceglanym zwieńczeniu, datowany na XIXw. Analiza antropologiczna szczątkó pozwoliła oszacować wiek oraz płeć pochowanych osób, a także ich ilość. Szczątki ludzkie, jakie zostały wydobyte w trakcie prowadzonych badań, według badań antropologicznych pochodziły od łącznie 124 osób, a wiek ujawnionych grobów badania szacują na XVIII-XIXw. Szczątki zostaną ponownie pochowane w wyznaczonym do tego miejscu w otoczeniu kościoła.
PODSUMOWANIE
Dzięi przeprowadzonym pracom budowlanym oraz pracom konserwatorskim i ratunkowym w obrębie i otoczeniu zabytkowego kościoła pod wezwaniem św. Bartłomieja w Kamionce Wielkiej, udało się przywrócić mu dawną świetność oraz zabezpieczyć bydynek przed negatywnym wpływem warunków atmosferycznych i czynników zewnętrznych. Roboty budowlane we wnętrzu kościoła pozwoliły zmniejszyć szkodliwe zasolenie tynków i wyeliminować zawilgocenia, a modernizacja przestarzałej instalacji elektrycznej i niskoprądowej znacznie poprawi poziom bezpieczeństwa obiektu. Warto również wspomnieć, że w trakcie prac związanych z usuwaniem tynków i powłok malarskich, wykonano badania w postaci sond i odkrywek pasowych, dzięki którym uwidocznione zostało malowidło ścienne w centralnej części skepienia kościoła. Zachowany fragment malunku został odpowiednio zabezpieczony i wyeksponowany.
/Opracowanie: Sylwia Motyka, Anna Motyka/
LINK DO GALERII:
/fot. Piotr Cycoń/
